Facebook Twitter WhatsApp

Qaynataya ata demək

Sual: Ana-ata haqqı onlara qulluğun əhəmiyyəti haqqında məlumat verərsinizmi?

CAVAB

İmandan sonra birinci vəzifəmiz ana-atanın qəlbini qırmamaqdır. Onlar nə qədər pis olsalar da yenə hər şeyin üstündə haqları var. Onların qəlbini qıranın ibadəti qəbul olunmaz. Müsəlman doğulmağımıza və müsəlman böyüməyimizə səbəb olan ana-atamızın qəlbini qırsaq Cənnətə girməyimiz mümkünmü? Müsəlman ana-atamız bizdən razı olmadıqca Allahu təalanın sevdiyi qulu olmağımız çox çətindir. Yaxşılıq edərək rizalarını almağa çalışmalıyıq. 
Allahu təala ana-ataya yaxşılıq edin buyurur. (Nisə 36. Ənam 151, Anqəbut 8)
Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:

“Ana-atasına qulluq edənin ömrü bərəkətli və uzun olar. Onlara qarşı gələnin, asi olanın ömrü bərəkətsiz və qısa olar” [Ey Oğul Elmihalı]

“Ana-atası yanında qocaldığı halda [onların rizalarını almayıb] Cənnəti qazana bilməyənin burnu sürtülsün”. [Tirmizi]

“Cihad fisəbilləh [Allah yolunda] sadəcə qılınc oynatmaq deyil. Ana-ataya və ya övlada baxmaq da cihaddır. Möhtac olmamaq üçün işləmək də cihaddır”. [Dəyləmi]
Ana-atanın üzünə sərt baxmamaq, mərhəmətlə və sevgi ilə baxmaq lazımdır. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:

“Ana-atanın üzünə şövkətlə baxana qəbul olmuş bir həcc savabı verilir” [İ. Rifai]

“Hüzurunda alıcı ilə satıcı arasındakı kölə kimi durmayan şəxs atasının haqqını ödəyə bilməz” [İ Qəzali]

Övladın ana-atasına sevgi ilə baxışı üçün qəbul edilmiş bir həcc savabı veriləcəyi bildirilincə oradakılar, “gündə min dəfə baxsa da belə savaba qovuşur?” dedikləri zaman, Peyğəmbər əfəndimiz, “gündə yüz min dəfə baxsa da” buyurdu. (Şira)

Övliyanın böyüklərindən biri nafilə həcc getmək üçün yola çıxır. Bir ara Bağdada gedir. Orada Əbu Nazım Məkki həzrətlərini ziyarətə gedir. Həmin vaxtı yatırdı. Bir az gözlədi. Oyandı və o şəxsə dedi ki:

- Elə indicə Rəsulullah əfəndimizi yuxuda gördüm. Mənə sənin haqqında, “Anasının haqqına riayət etsin, bu həccə getməkdən daha yaxşıdır” xəbərinin çatdırmağı əmr etdi. Bununla da o şəxs geri döndü və bütün həyatı boyunca anasına xidmət edib duasını aldı.

Buxaradakı hədisi-şərifdə qısa olaraq deyilir ki:

Keçmiş ümmətlərdən üç nəfər səfərə çıxır. Gecəni keçirmək üçün bir mağara girən zaman dağdan bir qaya parçası yuvarlanaraq mağaranın ağzını bağlayır. “Bizi bu qayadan ancaq yaxşı əməllərimizi dilə gətirərək Allahu təalaya edəcəyimiz dua qurtara bilər” deyirlər.

İçlərindən biri belə dedi:

Anam-atam çox yaşlı idi. Onları doydurmadan ailəmə və heyvanlarımı doydurmazdım. Bir gün odun yığmaq üçün uzaqlara getmişdim. Gec vaxta qədər də dönə bilmədim. Axşam içəcəkləri südü gətirdiyim zaman anam-atam yatmışdı. Onlara südlərini içirmədən öncə ailəmin və heyvanlarımın qarnını doydurmazdım. Uşaqlar da yanımda ağlayırdılar. Qab əlimdə dan yeri ağarana qədər onların oyanmalarını gözlədim. Anamla atam oyanıb südlərini içdilər. “Ya Rəbb! Bunu sənin rizan üçün etmişəmsə buradan bizi qurtar” deyən kimi qaya bir az açıldı. Lakin çıxmaq mümkün deyildi.                                                                                                                                                                                               
            İkincisi, hər cür imkan var ikən çox sevdiyi əmisinin qızı ilə zina etmədiyi və qıza verdiyi 120 dinar qızılı almadığı hadisəni xatırlayıb, “Ya Rəbb, bunları sənin rizan üçün etmişəmsə bizi buradan qurtar” dedi. Qaya bir az daha açıldı. Ancaq yenə çıxa biləcək qədər deyildi.
            Üçüncüsü belə dedi:

            Çalışdırdığım işçilərdən biri maaşını almadan getmişdi. Mən də onun maaşından istifadə edərək, çox mal əldə etdim. Bir müddət sonra gəlib maaşını istədi. “Bu gördüyün dəvələr, inəklər, qoyunların hamısı sənin maaşından əmələ gəlmişdir, götür” dedim. O da “mənimlə zarafat edirsən?” dedi. Mən də “xeyr, zarafat etmirəm, düz deyirəm” dediyi zaman malların hamısını götürüb getdi. Mənə heç bir şey vermədi. “Ya Rəbb, bunu sənin rizan üçün etmişəmsə içində olduğumuz bu bəladan bizi qurtar”.

Bununla da qaya tamamilə açıldı. Onlar da mağaradan çıxdı. (Buxari)

Ana-ata çağırdıqları zaman

Sual: Ana-ata çağırdıqları zaman namazda ikən və ya başqa mühüm bir işlə məşğul isək dərhal getmək lazımdır? İkisi eyni anda çağırsalar hansını seçmək lazımdır?

CAVAB

Ana atanın saleh və ya fasiq olmasının önəmi vardır. Övladını islam tərbiyəsi ilə böyütməyən ana-atanın övladı üzərində valideyn haqqı yoxdur. Baxıb böyütdükləri üçün başqa haqları vardır. Ana-atanın və ya başqalarının dinə müxalif əmrlərinə itaət etmək olmaz.
Ana-ata çağırdıqları zaman mühüm bir işlə məşğul isək dərhal onu tərk edib ana-atanın əmrinə getmək lazımdır. Allahu təala buyurdu ki:

“Ey Musa, mənim endimdə çox ağır və böyük günah vardır ki, ana-ata övladını çağırsa əmrinə tabe olmamasıdır.” [İslam Əxlaqı]
Ana-ata çağırdıqları zaman fərz namazı pozmaq caiz isə də ehtiyac yoxdursa pozmamaq lazımdı. Nafilə və sünnət namazlar pozulur. Onlar imdad istərlərsə fərzləri də pozmaq lazımdır. Namaz qıldığını bilərək çağırırlarsa nafiləni də pozmaya bilər, bilməyərək çağırdılarsa pozmaq lazımdır.

İkisi də eyni anda çağırsa ananı seçmək lazımdır. Bir hədisi-şərif məali belədir:

“Ana və ata eyni anda çağırsalar, əvvəlcə ananın çağırışına get” [Deyləmi]
Anaya xidmət

Sual: Anam atamdan ayrıldığı zaman başqa birisi ilə evləndi. Atam anamla görüşməyimi istəmir. Gizlin görüşsəm, işlərinə kömək etsəm günah olarmı?

CAVAB

Atanız bilmədən gizlicə görüşsəniz günah olmaz. Anaya hörmət və qulluq atadan əvvəl gəlir.

Ana və ya atadan birinə yaxşılıq edincə o biri inciyərsə ataya hörmət və itaət etmək və anaya xidmət, kömək və ehsan etmək lazımdır. (Hazanət-ür-rivayat)
Kafir ana-ataya xidmət

Sual: Kafir ana-ataya xidmət edib ziyarətlərinə getmək olar?

CAVAB

Kafir olan anaya ataya xidmət etmək, ehtiyaclarını qarşılamaq, ziyarətlərinə getmək lazımdır. Küfrə səbəb olan şeyləri etdirəcəklərindən qorxu varsa ziyarətlərinə getməmək lazımdır. Kafirlərlə birlikdə yeyib içmək bir iki dəfə caizdir. Hər zaman isə məkruh olar. (Bəzzaziyyə- S. Əbədiyyə)

Səfərə gedərkən

Sual: Səfərə çıxarkən ana-atadan izin almaq lazımdır?

CAVAB

Ticarət, həcc, umrə kimi təhlükəli olmayan səfərlərdə ehtiyacı olmayan ana-atanın iznini, rizasını almaq lazım deyilsə də, təhlükəli səfərlər üçün və cihad üçün rizalarını almaq lazımdır. Elm öyrənmək üçün gedilən yolda və yerdə əmniyyət varsa və ana-atanın tək qalaraq həlak olmaları təhlükəsi yoxdursa, rizaları olmasa da getmək lazımdır.

Heç bir zaman və heç bir səbəblə ana-ata ilə qarşı sərt danışmaq caiz deyil. Rizaları olmadan getmək caiz olduğu zaman, getdiyi yerdən sıx-sıx qəlblərini alan məktub yazaraq [zəng edərək və ya başqa bir vasitə ilə] salam və hədiyə yollayaraq rizalarını almaq lazımdır. (S. Əbədiyyə)