Təhlükəli sözlər haqqında müxtəlif suallar 2

Zarafat etmək

Sual: Bir yoldaşımız iştahlı olduğu üçün qalan yeməkləri sünnətlə deyib həmişə ona təklif edirik. Keçən səfər yenə bir yeməkdə ona zarafatla sünnətçi gəldi filan dedik və gülüşdük. Niyyətimiz sünnəti təhqir deyildi, amma sonradan təhlükəli bir zarafat etdikmi deyə çox narahat olduq. Bu cür zarafatlar imanı apararmı?
CAVAB
İmanı aparmaz, çünki sünnətlə zarafat qəsdiniz yox imiş, amma dini mövzularda qətiyyən lətifə danışmamalı, belə lazımsız zarafatlar etməməlidir.

Bütpərəst və xəyalpərəst
Sual: Bütpərəst, bütə sitayiş edən, atəşpərəst atəşə sitayiş edən demək olduğuna görə, tapınmaq, sitayiş etmək mənasına gələn pərəst kəlməsini istifadə edərək xəyalpərəst, mənfəətpərəst demək caiz olurmu?
CAVAB
Pərəst, sadəcə tapınmaq, sitayiş etmək mənasında deyil. Sevən, çox sevən mənasında da işlədilir.

Xəyalpərəst, xəyal qurmağı sevən, xəyal arxasınca qaçan, mənfəətpərəst, öz xeyrini sevən, həmişə öz mənfəətini güdən insan deməkdir. Bunlar kimi, Haqpərəst, haqqı sevən, haqq tərəfdarı deməkdir. Şəhvətpərəst, şəhvətinə düşkün deməkdir. Bu kəlmələri işlətməyin zərəri yoxdur.

Allah göndərdi demək
Sual: Bir kimsə, əhəmiyyətli bir iş üçün birinin yanına gəldikdə, digəri də məmnuniyyətindən, “Səni Allah göndərdi” deyir. Vacib bir söz söylədikdə də, “Sənə bunu Allah söylətdi” deyir. Belə söyləmək küfrdürmü?
CAVAB
Xeyr. Bizi gəzdirən, göndərən, danışdıran, yaşadan, öldürən, hər şeyimizi edən Allahü təaladır. Əslində bunu inkar etmək küfr sayılır. Bir ayəti-kərimə məalı:
“Sizi də, etdiyiniz işləri də yaradan Allahdır.” [Saffat 96]

Dönmə nə deməkdir?
Sual: Tarixdə dönmələri oxuyuruq. Çoxları Müsəlmanlığa qarşıdır. “Sonradan görmə, gavurdan dönmə” sözü doğru deyilmi?
CAVAB
Dönmələr dedikdə, əksər hallarda səmimi olmayanlar nəzərdə tutulur. Yoxsa səmimi olaraq dönən, tər-təmiz Müsəlman olur. Sonradan görmələr, çox vaxt yeni vəziyyətə öyrəşməyib gülünc vəziyyətə düşürlər. Hətta kimsəyə bir şey verməyənləri, versə belə narahat edib burnundan gətirənləri çox olur. Davud əleyhissalam buyurur ki:
“Sonradan görmüş birindən bir şey istəmək, əlini əjdəhanın ağzına soxmaqdan pisdir.” [İ. Asakir]

Hasbəlqədər
Sual: Hasbəlqədər bu işin başına keçdim dedim, belə söyləmək küfr olurmu?
CAVAB
Belə söyləməkdə zərər yoxdur. Kəlmə olaraq hasbəlqədər, alın yazısı, qədərin gərəyidir deməkdir. Yəni Allah belə təqdir etmiş, biz də buraya gəldik deməkdir. Türkcədə bir başqa mənası da, “Biz bu işə layiq filan deyilik, amma Allahü təala belə təqdir buyurduğu [ehsan etdiyi] üçün gəldik” deməkdir.

Bir dənəm demək
Sual: Telefonda həyat yoldaşıma bir dənəm dedim. Dostum mənə dedi ki, “Elə demə, bir dənə olan Allahdır. Belə söyləməklə küfrə girdin, dinin getdi, nigahın da bozuldu”. Belə deməyin zərəri varmı?
CAVAB
Belə deməyin heç bir zərəri yoxdur.

Çox şey borcluyam
Sual: Ona çox şey borcluyam demək uyğundurmu?
CAVAB
Maddi-mənəvi yaxşılıq edənə təşəkkür etmək lazımdır. “İnsanlara təşəkkür etməyən, Allaha şükür etməmiş sayılır” buyuruldu. “Ona çox şey borcluyam” deməkdə də bir zərər yoxdur.

Min Malallah ya Mühsinin
Sual: “Min Malallah ya Muhsinin” nə deməkdir?
CAVAB
“Ey ehsan sahibləri, xeyir sahibləri, yaxşılıqsevərlər, Allahın sizə verdiklərindən siz də ehtiyac sahiblərinə verin” deməkdir.

İndi gəldim bismillah demək
Sual: Bir kitabda “İndi gəldim bismillah desə, afətdir” deyilir. Burada afətdən məqsəd nədir?
CAVAB
Təhlükəli iş, fəlakət deməkdir. Təkəbbürlənərək, özünü böyük göstərərək, sanki padşah gəlmiş kimi, yanıma bəsmələ ilə girilməlidir kimi şeylər söyləmək uyğun deyildir mənasındadır.

Fatimə Ana
Sual: Həzrəti Fatiməyə, Fatimə Ana demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli. Həzrəti Fatiməyə və Əshabı-kiramın xanımlarının hamısına hörmət mənasında ana, validə demək caizdir. Yaşlı qadınlara da hörmət üçün ana deyilir.

“Bir qadına ana deyilərsə, ərinə də peyğəmbər deyilmiş olur. Buna görə də Həzrəti Fatiməyə ana dedikdə Həzrət Əliyə peyğəmbər deyilmiş olur” sözü səhvdir, uydurma bir sözdür.

Kraldan çox kralçı
Sual: Kafir hökmdarlara kral deyildiyi üçün, Müsəlman bir kimsəyə, “Kraldan çox kralçı kimi özünü aparır” demək küfr olurmu?
CAVAB
Küfr olmaz, elə demək caizdir. Bu bir məsəldir. “Sahibi və ya səlahiyyətlisi razı olur, sənə nə düşüb ki, razı olmursan?” deməkdir.

İlləllah demək
Sual: Uşaq yaramazlıq etdikdə, “İlləllah dedizdirir” deyirlər. Belə söyləmək caizdirmi?
CAVAB
Bəli, caizdir. İlləllah demək, “Ancaq Allah…” deməkdir. Yəni, ancaq Allah bu işi həll edə bilər deməkdir.

Bank yaxşı qazanır
Sual: Bank yaxşı pul qazanır demək küfr olurmu?
CAVAB
Xeyr. Bu işdə çox pul, qazanc var, deməli çoxlu pul deməkdir. Yaxşı, çoxlu mənasında işlədilir.

O biri dünya
Sual: Axirətə, o biri dünya demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Ənəl haqq
Sual: Həllac Mənsur, Ənəl haqq deməklə mən batil deyiləm, haqqam, deyir deyə təvil etmək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Sırat körpüsü
Sual: Nazik körpü üçün “Sırat körpüsü kimi” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Avtomobil qurbanı
Sual: Məcazi mənada avtomobil qurbanı, şöhrət qurbanı demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Pis hava
Sual: Pis hava şərtləri və ya hava müxalifəti demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli. Belə ki, xeyir də, şər də Allahdandır. “Aməntü”də bunu hər zaman söyləyirik. Yaxşı havanı Allah yaradır, amma pis havanı başqalarımı yaradır? Qurani-kərimdə məalən buyurulur ki:
“Hər şeyi yaradan Allahdır.” [Zümər 62]

Allahın da hesabı var
Sual: Hər kəsin bir hesabı var, Allahın da bir hesabı var demək uyğundurmu?
CAVAB
Caizdir.

Düşməz qalxmaz
Sual: “Düşməz-qalxmaz bir Allahdır” demək uyğundurmu?

Bəli, uyğundur.

Dəliqanlı
Sual: Dəliqanlı demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Canına dəysin
Sual: Su ikram edənə “Keçmişlərinin canına dəysin” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Uğurun, şansın bol olsun
Sual: “Uğurun, şansın bol olsun” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Adam əksən bitər
Sual: “Bu torpağa adam əksən bitər” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli. Məhsuldar torpaq demək istənir.

Xilqət qəribəsi
Sual: İki başlı bir uşaq olduqda, "xilqət qəribəsi" demək caizdirmi?
CAVAB
Caizdir. Allah belə yaratmış deməkdir. Cənab Haqq, hər şeyə qadirdir.

Halal olsun demək
Sual: Hiyləli iş görənə, “Halal olsun adama” demək küfr sayılarmı?
CAVAB
Xeyr, çünki hiylə deyil, işi gizləməyi bacardığı üçün elə deyilir.

Hər şey haramdır demək
Sual: Qəzəbli, hirsli vaxtda, “Bizə hər şey haramdır” demək küfr olarmı?
CAVAB
Olmaz.

Görüşmərəm demək
Sual: Bir Müsəlmana “Axirətdə səninlə görüşmərəm” demək küfrdürmü?
CAVAB
Xeyr.

Kafir öldükdə
Sual: Kafir öldükdə “inna lillah...” ayəsini oxumaq caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

İngilis dili kursunda
Sual: İngiliz dili kursunda kimi John, kimi Gabriel olur, bu küfr olarmı?
CAVAB
Xeyr.

Yerdən göyə qədər
Sual: “Yerdən göyə qədər haqlısan” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Hafiz adıyla qoruyur
Sual: “Allah canlıları hafiz adıyla qoruyur” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

İlahi qəsd
Sual: İlahi qəsd demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Çin dilindədir?
Sual: İslam yazısını əyri yazana “Bu nədir, çin dilindədir?” demək küfrdürmü?
CAVAB
Xeyr.

Etmə günahdır demək
Sual: Mübah bir şeyi etməyə mane olmaq üçün, “Etmə onu, günahdır” deməklə mübaha haram demiş oluruq?
CAVAB
Xeyr.

İlahi demək
Sual: Təəccübünü göstərmək üçün, ilahi Əli bəy demək caizdirmi?
CAVAB
İlahi, ilaha yəni Allaha aid deməkdir. Yəni, Ey Allahın qulu Əli bəy deməkdir. Caizdir.

Hörmət üçün
Sual: Hörmət mənasında, “Allahü təala buyururlar ki” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Əfv edin
Sual: Allaha, “Günahımı əfv edin” demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli.

Axund olsam
Sual: Axund olsam, qeybət edənlərin dillərinin kəsilməsinə fətva verərdim demək küfr olarmı?
CAVAB
Xeyr.

Zənbilləmi düşdü?
Sual: “Göydən zənbilləmi düşdü?” demək küfr olurmu?
CAVAB
Küfr olmaz.

Allahın adına hörmət
Sual: Danışarkən, “Qaç Allahım qaç”, “Ye Allahım ye” kimi şeylər söyləmək və ya “Allah yaratdı demərəm döyərəm” demək caizdirmi?
CAVAB
Allahü təalanın adını lazımsız yerə işlətmək, hörmətsizlik olur, günah olur. Lazımsız yerə and içməyə bənzəyir.

Yəhya kitabı tut
Sual: Mizraqlı Elmihalda, “Yəhya adlı bir nəfərə, “Ya Yəhya! Huz-il-kitabə=Yəhya, kitabı tut!” demək küfr olur” deyilir. Kitabı tutmaq niyə küfr olur?
CAVAB
Bu ifadə, “Məryəm” surəsinin 12-ci ayəsinin başıdır. Belə Quran ləfzi ilə söyləməklə, Qurani-kərim ciddiyə alınmayacağı və oyuncaq halına salınacağı üçün küfr sayılır.

İşin Allaha qalması
Sual: “Artıq, işimiz Allaha qaldı” demək küfrdürmü?
CAVAB
Bütün işlər, xeyir və şər Allah tərəfindəndir. “Əvvəlcə işləri biz edirdik, indi edə bilmədiklərimiz ona qaldı” anlamında söylənsə, küfr olar. Əslində, hər işi edən Odur. İnsanlar və digər səbəblər, sadəcə vəsilədir.

Hay-huy və hay-hay
Sual: Bəzi kitablarda, “Çalğı alətləriylə hay-huy etmək zikr deyildir” deyilir. Birinə bunu edərsənmi deyilsə, istəyərək, sevə-sevə mənasında “hay-hay” deyilir. “Haydan gəldi, huya getdi” də deyilir. Belə deməklə, Allahın hay adıyla zarafat edilmiş sayılır?
CAVAB
Hay-huy, farsca bir kəlmədir, gurultu, qarışıqlıq, səs-küy deməkdir. Hay adı qalın Ha hərfi ilə, farscadakı hay-huy kəlməsi isə incə Hə hərfi ilə yazılır. Yəni hay-huy kəlməsinin Hay adı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Kəlmənin yarısını götürüb, “Hay, Allahın adıdır” demək səhvdir. Haydudluq pisdir deyilsə, içərisində hay kəlməsi olduğu üçün Hay adına təhqir sayılarmı?

Çalğıyla zikr etmək, la ilahə illəllah demək də haramdır, küfrdür. Çalğıyla zikr edenlər, hay-huy edirlər, yəni səs-küy çıxarırlar. Çalğılı zikir, ibadət sayılmaz, hay-huy sayılar. Bu da haramdır, hətta küfr olar.
Haydan gələn huya gedər məsəli də, asanlıqa qazanılan şeylər, asanlıqla əldən çıxar deməkdir. Buradakı hay və huy da, farscadakı, incə Hə hərfi ilə yazılan və bir mənası da boş yerə çalışmaq olan hay-u huydan gəlir. Məsəldə keçən hay və huy kəlmələrinin, Allahü təalanın Hay adıyla əlaqəsi olmadığı kimi, birinə bunu edərsənmi dedikdə, istəyərək, sevə-sevə mənasında “Hay-hay edərəm” deməyin də, Hay ismi-şərifi ilə əlaqəsi yoxdur. İndi belə bənzətmələr, cahillərin işidir.

Mübarək adlara hörmət
Sual: “Qoyun olmayan yerdə, keçiyə Əbdurrəhman Çələbi deyərlər” demək caizdirmi?
CAVAB
Xeyr, caiz deyildir.

Tanrının haqqı üçdür demək
Sual: “Tanrının haqqı üçdür” deyilir. Bunun xristianlardan gəldiyi doğrudurmu?
CAVAB
Xristianlıqda Ata, Oğul və Müqəddəs Ruh deyə üç ilaha inanırlar. Hər ilahın bir haqqı olduğu düşünülərək söylənmiş ola bilər. Müsəlmanlıqda belə bir şey yoxdur.

İşin xeyirli olsun demək
Sual: Spirtli içki satan və ya qumar oynadan yerə getdikdə, “İşin xeyirli olsun” demək caizdirmi?
CAVAB
Xeyr, caiz deyil.

41 kərə maşallah
Sual: Qırx bir kərə maşallah demək caizdirmi?
CAVAB
Bəli, caizdir.

Zalım krallar var idi
Sual: Nağıl və hekayələrdə bəzi padşahların, sultanların çox zalım olduğu rəvayət edilir. Padşahlar həqiqətən başkəsən idilər?
CAVAB
Kafirlərin dövlət başçılarına kral deyilir. Vaxtıyla Fransa, İngiltərə və Bolqar kralları belə idi. Bir İslam padşahına, Müsəlmanların xəlifə deyərək, sayıb-sevdikləri mübarək bir şəxsiyyətə kral demək, onun kafir olduğunu söyləmək mənasına gəlir. Bir də kral, qeyri-müslim millətin kralı olduğu üçün, onun millətinə də qeyri-müslim deyilmiş olur. Ümumiyyətlə zalım olanlar, krallardır. Kral nağılları tərcümə edilərkən, padşah və ya sultan deyə tərcümə edildiklərinə görə, belə səhvlər olur. Bəziləri də, şahla padşahı qarışdırırlar. Məsələn, Şah İsmayıl və Əkbər Şah, Osmanlı padşahı deyildilər. Kralların və şahların zülümlərini padşahlara yükləmək doğru deyil.

Mahnılardakı ifadələr
Sual: Bəzi mahnılarda, Allah, maşallah, inşallah və ya vallahi billahi kimi ifadələr istifadə edilir. Bunları söyləmək nə qədər düzgündür?
CAVAB
Allahü təalanın ismini belə yerlərdə istifadə etmək, hörmətsizlik sayılır, günah olur. Lazımsız yerə and içməyə bənzəyir. Doğru olsa da çox and içmək, Allahü təalanın isminə və anda dəyər verməmək sayılır. Bunlara dəyər verməyərək and içmək çox çirkindir. Mahnılarda, tamaşalarda, əyləncələrdə and içmək də bunlardandır.

Bir iş üçün yaradılmaq
Sual: Yaxşı bir dərzi haqqında, “Allahü təala bu insanı sanki dərzi olmaq üçün yaratmış” demək caiz olarmı?
CAVAB
Bəli, caizdir. Dərzilik qabiliyyəti vermiş deməkdir.

“Hava çox istidir” demək
Sual: Bir yoldaş, “of of, hava çox istidir” dediyi zaman, başqa biri “Havanı isti edən Allahdır, belə demək Allaha üsyan sayılır” dedi. “Hava çox istidir” ya da “Hava çox soyuqdur, pis havaya dözə bilmirəm” deməklə Allaha üsyan etmiş oluruq? Biri də, çox yağır mənasında, “Çox pis yağır” dedikdə, başqası da “Yağış rəhmətdir, pis demək olmaz” dedi. Belə demək olmazmı?
CAVAB
Heç biri Allahü təalaya üsyan sayılmır. “Pis yağır” demək məcazi mənadadır, “Ətrafa zərər verəcək qədər çox yağır” deməkdir. “Pis hava şərtləri” deməkdə də zərər yoxdur. Bunların heç biriylə Allahü təala təqsirləndirilmir. “Cəhənnəm çox istidir” desək, Allahü təalamı qəbahətli olur? “Bu istilərdə oruc tutmaq çətindir” deyilsə, Allahü təala təqsirləndirilmir. “Sübh namazına qalxmaq çətin olur” deməkdə də zərər yoxdur. Xəstəliyi verən Allahü təala olduğu halda, “Başım çox ağrıyır, dözə bilmirəm” deməklə Allahü təalaya üsyan etmiş sayılmırıq. Taleyim çox pis oldu deməyin də zərəri yoxdur.
Günah işləyənin, taleyim belə imiş deyərək qəbahəti taleh-qədərə atması

səhvdir.