Axirət gününə iman - Gözəl İslam - Dini Mövzular, Söhbətlər və Sual-Cavab https://www.gozelislam.com/ en Axirət gününə iman - Gözəl İslam - Dini Mövzular, Söhbətlər və Sual-Cavab DataLife Engine “Aləm, belə gəlib, belə də gedər” demək! https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2081-alm-bel-glib-bel-d-gedr-demk.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2081-alm-bel-glib-bel-d-gedr-demk.html

Sual: Bəzi insanlar, “aləm belə gəlib, belə də gedər” deyərək, axirəti, öldükdən sonra dirilməyi inkar edirlər. İmanın şərtlərindən olan axirəti, öldükdən sonra dirilməyi inkar etmək, imanı aparmazmı?
Cavab: Peyğəmbərlərin yekdilliklə bildirdikləri və İslam alimlərinin bizlərə çatdırdıqları biliklər onun-bunun düşüncələri, xəyalları ilə yox edilə bilməz. “Aləm belə gəlib, belə də  gedər” sözü aləmin qədim, sonsuz olduğunu göstərir ki, belə inanmaq küfürdür, imanı aparar, aləmin yox olacağını inkar etməkdir. Halbuki Qurani-kərim hər şeyin yox olacağını açıq-aydın bildirir. İnsanların yox olacağına və təkrar var olacaqlarına inanırıq deyənlər arasında, bəziləri, “İnsan, torpaq maddəsindən əmələ gəlmişdir. Öldükdə çürüyüb, yenə torpaq, su və qaz halına qayıdacaq. Bu maddələrdən bitkilər və bitkilərdən heyvanlar əmələ gəlir, bunları insanlar yeyərək ət, sümük, sperma halına çevirir və beləliklə başqa insanlar əmələ gəlir. Qiyamətin qopması, insanların təkrar yaradılması, belə olur” deyirlər.

Bu sözdəki maddə dəyişmələri əlbəttə doğrudur. Çünki Allahü təalanın adəti- ilahiyyəsi belədir. Lakin insanların təkrar yaradılması belə olur demək, səhvdir. Çünki Həşri, Nəşri və Qiyaməti inkar etməkdir. Qiyamət gününün gəlməsi və ölülərin məzarlarından qalxacaqları, bütün canlıların bir meydanda toplanacaqları, mələklərin yazdığı kitabların ortaya çıxarılacağı, hesab veriləcəyi, tərəzinin qurulacağı, möminlərin Sirat körpüsündən keçəcəkləri, kafirlərin, inkar edənlərin Cəhənnəmə düşəcəkləri və sonsuz əzabda qalacaqları, Qurani-kərimdə və hədisi-şəriflərdə bildirilmişdir.

Sual: Qiyamət qopub, insanlar yenidən dirildildikləri zaman, öldükləri zamankı yaşlarında olacaqlar?
Cavab: Qadın da olsa, kişi də olsa bir insan, ölərkən neçə yaşında olur-olsun, Cənnətdə kişilər də, qadınlar da, həmişə otuz üç yaşında olacaqlar.

Sual: Ölən insanın bədəni çürüyüb təkrar dirildildiyində, yenə dünyadakı çürüyən bədənin maddələrinin birləşməsi ilə olacaqdır?
Cavab: İnsan bədənində olan maddələr, torpaqdan, sudan və havadan əmələ gəlir. Canlıların ehtiyac maddələri, bu üç qaynaqdan əmələ gəlir. İnsan çürüdükdə, hasil olan maddələr, yenə bu üç yere paylanır. Qiyamətdə təkrar dirilmək, bu maddələrin və ya bənzərlərinin təkrar bir yerə gəlmələri ilə olacaq.

]]>

Sual: Bəzi insanlar, “aləm belə gəlib, belə də gedər” deyərək, axirəti, öldükdən sonra dirilməyi inkar edirlər. İmanın şərtlərindən olan axirəti, öldükdən sonra dirilməyi inkar etmək, imanı aparmazmı?
Cavab: Peyğəmbərlərin yekdilliklə bildirdikləri və İslam alimlərinin bizlərə çatdırdıqları biliklər onun-bunun düşüncələri, xəyalları ilə yox edilə bilməz. “Aləm belə gəlib, belə də  gedər” sözü aləmin qədim, sonsuz olduğunu göstərir ki, belə inanmaq küfürdür, imanı aparar, aləmin yox olacağını inkar etməkdir. Halbuki Qurani-kərim hər şeyin yox olacağını açıq-aydın bildirir. İnsanların yox olacağına və təkrar var olacaqlarına inanırıq deyənlər arasında, bəziləri, “İnsan, torpaq maddəsindən əmələ gəlmişdir. Öldükdə çürüyüb, yenə torpaq, su və qaz halına qayıdacaq. Bu maddələrdən bitkilər və bitkilərdən heyvanlar əmələ gəlir, bunları insanlar yeyərək ət, sümük, sperma halına çevirir və beləliklə başqa insanlar əmələ gəlir. Qiyamətin qopması, insanların təkrar yaradılması, belə olur” deyirlər.

Bu sözdəki maddə dəyişmələri əlbəttə doğrudur. Çünki Allahü təalanın adəti- ilahiyyəsi belədir. Lakin insanların təkrar yaradılması belə olur demək, səhvdir. Çünki Həşri, Nəşri və Qiyaməti inkar etməkdir. Qiyamət gününün gəlməsi və ölülərin məzarlarından qalxacaqları, bütün canlıların bir meydanda toplanacaqları, mələklərin yazdığı kitabların ortaya çıxarılacağı, hesab veriləcəyi, tərəzinin qurulacağı, möminlərin Sirat körpüsündən keçəcəkləri, kafirlərin, inkar edənlərin Cəhənnəmə düşəcəkləri və sonsuz əzabda qalacaqları, Qurani-kərimdə və hədisi-şəriflərdə bildirilmişdir.

Sual: Qiyamət qopub, insanlar yenidən dirildildikləri zaman, öldükləri zamankı yaşlarında olacaqlar?
Cavab: Qadın da olsa, kişi də olsa bir insan, ölərkən neçə yaşında olur-olsun, Cənnətdə kişilər də, qadınlar da, həmişə otuz üç yaşında olacaqlar.

Sual: Ölən insanın bədəni çürüyüb təkrar dirildildiyində, yenə dünyadakı çürüyən bədənin maddələrinin birləşməsi ilə olacaqdır?
Cavab: İnsan bədənində olan maddələr, torpaqdan, sudan və havadan əmələ gəlir. Canlıların ehtiyac maddələri, bu üç qaynaqdan əmələ gəlir. İnsan çürüdükdə, hasil olan maddələr, yenə bu üç yere paylanır. Qiyamətdə təkrar dirilmək, bu maddələrin və ya bənzərlərinin təkrar bir yerə gəlmələri ilə olacaq.

]]> admin Tue, 28 Nov 2023 15:00:47 +0400 Qiyamətdə hansı bədənlə dirildiləcəyik? https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2079-qiyamtd-hans-bdnl-dirildilcyik.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2079-qiyamtd-hans-bdnl-dirildilcyik.html Sual: Bir insanı heyvanlar yesə və ya ölən insanın orqanları başqa bir insana nəql edilsə, bu insan qiyamət günü dirildiyi zaman, dünyada ikən heyvanların yediyi və ya başqa insanlara köçürülən orqanları, kiminlə, hansı bədənlə diriləcək?


Cavab: Mövzu haqqında “Səadəti-Əbədiyyə” kitabında belə qeyd edilir ki:
“Qiyamətdə hər kəs öldüyü zamandakı şəkli, boyu və orqanları ilə məzardan qalxacaq. Heç kimin büzdüm sümüyü dəyişməyəcək, başqa orqanlar bu sümük vasitəsilə yenidən yaradılacaq, ruhlar bu yeni bədənlərini tapıb, bu bədənlərinə girəcəklər. Ruhların bu başqa yeni bədənlərə girməsi, tənasüh deyildir. İnsanın bədəni, orqanları dünyada da dəyişir. Qırx yaşındakı insanın əti, yağı, dərisi, sümükləri başqadır. Uşaq olduğu zaman başqadır. Lakin o, həmişə eyni insandır. Çünki insan ruh deməkdir. Bədən dəyişsə də, ruh dəyişməz. İnsanın barmaq izi də heç vaxt dəyişməz. Heç bir insanın barmaq izi bir başqasının barmaq izinə bənzəməz. İnsanın barmaq uclarındakı çizgilərin şəkli doğulmadan əvvəl ruh bədənə girdiyi vaxtda təşəkkül edir. İnsan ölüb çürüyənə qədər heç dəyişməz. Beş min illik mumiyalarda eynilə qaldıqları görülmüşdür. Barmaq ucundakı çizgilərdən hər biri yan-yana düzülmüş dəliklərdən əmələ gəlmişdir. Hər dəlikçikdən tər sızır. İnsan bir şeyi tutduqda, sızan tər o şey üzərində çizgilərin şəkli kimi yapışıb qalır. Təri boyayan bir kimyəvi maddə sürtdükdə, o şəxsin barmaq izi o şeyin üzərində görünür.

İmam Qazali həzrətləri, “Kimyayı-səadət” kitabında deyir ki:
Bir insanın fərqli yaşlarındakı bədənləri başqa-başqa olduqları kimi, eyni boy və şəkildə, lakin başqa zərrələrdən əmələ gəlmiş bir bədənlə qəbirdən qalxacaq. Bu hissə yaxşı anlaşıldıqda, insan insanı yeyərsə, yeyilən orqanın, hansı insan ilə yaradılacağı, yeyənin, yoxsa yeyilənin bədənində yaradılacağı kimi suallara ehtiyac qalmaz. Çünki, o üzvlərin, orqanların özü deyil, bənzərləri yaradılacaq.”

]]> Sual: Bir insanı heyvanlar yesə və ya ölən insanın orqanları başqa bir insana nəql edilsə, bu insan qiyamət günü dirildiyi zaman, dünyada ikən heyvanların yediyi və ya başqa insanlara köçürülən orqanları, kiminlə, hansı bədənlə diriləcək?


Cavab: Mövzu haqqında “Səadəti-Əbədiyyə” kitabında belə qeyd edilir ki:
“Qiyamətdə hər kəs öldüyü zamandakı şəkli, boyu və orqanları ilə məzardan qalxacaq. Heç kimin büzdüm sümüyü dəyişməyəcək, başqa orqanlar bu sümük vasitəsilə yenidən yaradılacaq, ruhlar bu yeni bədənlərini tapıb, bu bədənlərinə girəcəklər. Ruhların bu başqa yeni bədənlərə girməsi, tənasüh deyildir. İnsanın bədəni, orqanları dünyada da dəyişir. Qırx yaşındakı insanın əti, yağı, dərisi, sümükləri başqadır. Uşaq olduğu zaman başqadır. Lakin o, həmişə eyni insandır. Çünki insan ruh deməkdir. Bədən dəyişsə də, ruh dəyişməz. İnsanın barmaq izi də heç vaxt dəyişməz. Heç bir insanın barmaq izi bir başqasının barmaq izinə bənzəməz. İnsanın barmaq uclarındakı çizgilərin şəkli doğulmadan əvvəl ruh bədənə girdiyi vaxtda təşəkkül edir. İnsan ölüb çürüyənə qədər heç dəyişməz. Beş min illik mumiyalarda eynilə qaldıqları görülmüşdür. Barmaq ucundakı çizgilərdən hər biri yan-yana düzülmüş dəliklərdən əmələ gəlmişdir. Hər dəlikçikdən tər sızır. İnsan bir şeyi tutduqda, sızan tər o şey üzərində çizgilərin şəkli kimi yapışıb qalır. Təri boyayan bir kimyəvi maddə sürtdükdə, o şəxsin barmaq izi o şeyin üzərində görünür.

İmam Qazali həzrətləri, “Kimyayı-səadət” kitabında deyir ki:
Bir insanın fərqli yaşlarındakı bədənləri başqa-başqa olduqları kimi, eyni boy və şəkildə, lakin başqa zərrələrdən əmələ gəlmiş bir bədənlə qəbirdən qalxacaq. Bu hissə yaxşı anlaşıldıqda, insan insanı yeyərsə, yeyilən orqanın, hansı insan ilə yaradılacağı, yeyənin, yoxsa yeyilənin bədənində yaradılacağı kimi suallara ehtiyac qalmaz. Çünki, o üzvlərin, orqanların özü deyil, bənzərləri yaradılacaq.”

]]> admin Mon, 20 Nov 2023 14:09:02 +0400 Axirət həyatı https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2078-axirt-hyat.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2078-axirt-hyat.html Sual: Axirətdə tək həyat vardır?
CAVAB
Ölümdən əvvəlki həyata Dünya həyatı, ölümdən sonrakı həyata Axirət həyatı deyilir. Axirət həyatı üç yerə bölünür:
1- Qəbir həyatı [Məzardan qalxana qədər olan zaman].
2- Qiyamət həyatı [Dirilib Cənnətə və ya Cəhənnəmə gedənə qədər olan həyat].
3- Cənnət və Cəhənnəm həyatı. [Əbədi qalacaq həyat].

 
Nağd, nisyə kimi ola bilməz
Sual: Axirətə inandığı halda, “Nağd, nisyə kimi ola bilməz. Nağd əlbəttə ki, daha yaxşıdır. Sən bu dünyada mənə bulqur ver, mən sənə axirətdə düyü verərəm. Sən mənə toyuq ver, mən sənə axirətdə qaz verərəm” deyənlər olur. Belə danışmaq düzgündürmü?
CAVAB
Bu, axirətə inanmayan ateistlərin şeytani bir müqayisəsidir. İnanan insan belə danışmamalıdır. Onlar təkəbbürlənib axirətlərini satırlar. Halbuki dünya fani, axirət baqidir. Sonsuz olanı, müvəqqəti olana dəyişmək olarmı? Hətta dünyadakı müvəqqəti bir qızıl vazanı, axirətin, əbədi qalacaq olan torpaq vazasıyla müqayisə etmək olarmı? Bu mövzuda bir neçə ayəti-kərimə məali belədir:
“Budur, onlar axirəti verib dünya həyatını satın alan kəslərdir.” [Bəqərə 86]

“Sizin yanınızdakı [dünya malı] tükənir. Allah qatındakı rəhmət xəzinələri baqidir.” [Nəhl 96]

“Allah qatında olan daha xeyirlidir.” [Qasas 60]

“Axirət daha xeyirli və baqidir.” [Ala 17]

“Dünya həyatı aldadıcı bir həzdən başqa bir şey deyildir.” [Ali-İmran 185]

“Nəbadə dünya həyatı sizi aldadmasın!” [Loğman 33]

Ateist, “Nağd, nisyədən yaxşıdır” sözünə özü də inanmır, çünki ticarətdə gələcək on manat əldə etmək üçün, nağd bir manat verir və bunu edərkən heç də, “Nağd, nisyədən daha yaxşıdır” deyərək bu alış-verişdən imtina etmir. Həmçinin, bir həkim bir ateistə, bəzi meyvə və yeməkləri qadağan etdikdə, o dərhal gələcək xəstəliyin qorxusundan onları tərk edər. Budur, göründüyü kimi, ateist də nağdı kənara qoyub nisyəyə razı olur. Hər tacir ticarət üçün səfərə çıxır. Yollarda, səfərdə əvvəlcədən yorulur. Bütün bunu nisyə olan bir qazanc və istirahət üçün edir. Əgər gələcək olan on manat, hal-hazırdakı bir manatdan daha yaxşıdırsa, o zaman dünya ləzzəti müddət cəhətdən axirət müddəti ilə müqayisə edilsə, ateistin müqayisəsinin nə qədər səhv olduğu ortaya çıxır. Çünki insan dünyada yüz il, hətta min il yaşasa, sonsuzun yanında bu min il heçdir.
Elə isə, axirətə iman edən bir şəxs sonsuz neməti əldə etmək üçün sonsuza görə qısa bir anı tərk etmiş kimidir. Bir də nemətlərin keyfiyyətinə baxılsa, dünya ləzzətlərini sıxıntıyla qarışıq və bulanıq, axirət ləzzətlərini isə şəffaf görəcək. Bu baxımdan “Nağd, nisyədən daha yaxşıdır” sözü səhvdir.
Bir mömin şeytanın bu müqayisəsini qəbul etməsə, o yenə başqa bir müqayisə ilə üstünə gələcək. “Yəqin, yəni dəqiq bilinən və görünən, şübhəlidən daha yaxşıdır. Axirət şübhəlidir” deyəcək. Bu müqayisə birinci müqayisədən daha çürükdür, çünki yəqin, ancaq şəklin bənzəri olduğu zaman şübhəlidən daha yaxşı olur. Yoxsa tacirin qazanacağı şübhəlidir. Ovçunun, ovu tutması şübhəlidir. Ancaq tədbir almaq, ağlın gərəyidir. Tacir, “Əgər ticarət etməsəm ac qalaram, zərərim böyük olar. Əgər ticarət etsəm yorgunluğum, qazancıma görə azdır” deyər. Bunun kimi, əməliyyat olmasa öləcək olan xəstə, hər cür sıxıntılara qatlanaraq əməliyyat olur. Halbuki şəfaya qovuşması şübhəlidir, amma əməliyyatın izdirabı isə dəqiqdir. Buna baxmayaraq, “Əməliyyatın izdirabı, ölümə nəzərən çox azdır” deyər. Axirətdən şübhə edən ateistə demək lazımdır ki:
Səbir edəcəyin günlər azdır, ən çoxu ölümə qədərdir. Bu isə axirətə nisbətdə, sonsuza nəzərən çox qısadır, heç bir an belə deyil. Əgər şübhə etdiyin axirət, haşa, yoxdursa dünyadakı zərərin azdır. Axirət dəqiq olduğu üçün, inanmadığına görə sonsuz atəşdə qalacaqsan. Bu isə sonsuz hüsrandır. Ağlı olan sonsuz hüsrana düşməmək üçün hər cür tədbirini alar.

Sual: İnsan üçün həyat dedikdə, sadəcə dünya həyatı nəzərdə tutulur?

Cavab: Din kitablarında insan üçün həyat, dünya və axirət həyatı olmaqla iki qisimdən ibarət olaraq qeyd edilir. İnsan öldükdə, dünya həyatı bitir, axirət həyatı başlayır. Axirət həyatı da üç qisimdir. Təkrar dirilinənə qədər qəbir həyatı, sonra qiyamət həyatı və bundan sonra da Cənnət və Cəhənnəm həyatıdır. Bu üçüncü həyat isə sonsuzdur.

]]> Sual: Axirətdə tək həyat vardır?
CAVAB
Ölümdən əvvəlki həyata Dünya həyatı, ölümdən sonrakı həyata Axirət həyatı deyilir. Axirət həyatı üç yerə bölünür:
1- Qəbir həyatı [Məzardan qalxana qədər olan zaman].
2- Qiyamət həyatı [Dirilib Cənnətə və ya Cəhənnəmə gedənə qədər olan həyat].
3- Cənnət və Cəhənnəm həyatı. [Əbədi qalacaq həyat].

 
Nağd, nisyə kimi ola bilməz
Sual: Axirətə inandığı halda, “Nağd, nisyə kimi ola bilməz. Nağd əlbəttə ki, daha yaxşıdır. Sən bu dünyada mənə bulqur ver, mən sənə axirətdə düyü verərəm. Sən mənə toyuq ver, mən sənə axirətdə qaz verərəm” deyənlər olur. Belə danışmaq düzgündürmü?
CAVAB
Bu, axirətə inanmayan ateistlərin şeytani bir müqayisəsidir. İnanan insan belə danışmamalıdır. Onlar təkəbbürlənib axirətlərini satırlar. Halbuki dünya fani, axirət baqidir. Sonsuz olanı, müvəqqəti olana dəyişmək olarmı? Hətta dünyadakı müvəqqəti bir qızıl vazanı, axirətin, əbədi qalacaq olan torpaq vazasıyla müqayisə etmək olarmı? Bu mövzuda bir neçə ayəti-kərimə məali belədir:
“Budur, onlar axirəti verib dünya həyatını satın alan kəslərdir.” [Bəqərə 86]

“Sizin yanınızdakı [dünya malı] tükənir. Allah qatındakı rəhmət xəzinələri baqidir.” [Nəhl 96]

“Allah qatında olan daha xeyirlidir.” [Qasas 60]

“Axirət daha xeyirli və baqidir.” [Ala 17]

“Dünya həyatı aldadıcı bir həzdən başqa bir şey deyildir.” [Ali-İmran 185]

“Nəbadə dünya həyatı sizi aldadmasın!” [Loğman 33]

Ateist, “Nağd, nisyədən yaxşıdır” sözünə özü də inanmır, çünki ticarətdə gələcək on manat əldə etmək üçün, nağd bir manat verir və bunu edərkən heç də, “Nağd, nisyədən daha yaxşıdır” deyərək bu alış-verişdən imtina etmir. Həmçinin, bir həkim bir ateistə, bəzi meyvə və yeməkləri qadağan etdikdə, o dərhal gələcək xəstəliyin qorxusundan onları tərk edər. Budur, göründüyü kimi, ateist də nağdı kənara qoyub nisyəyə razı olur. Hər tacir ticarət üçün səfərə çıxır. Yollarda, səfərdə əvvəlcədən yorulur. Bütün bunu nisyə olan bir qazanc və istirahət üçün edir. Əgər gələcək olan on manat, hal-hazırdakı bir manatdan daha yaxşıdırsa, o zaman dünya ləzzəti müddət cəhətdən axirət müddəti ilə müqayisə edilsə, ateistin müqayisəsinin nə qədər səhv olduğu ortaya çıxır. Çünki insan dünyada yüz il, hətta min il yaşasa, sonsuzun yanında bu min il heçdir.
Elə isə, axirətə iman edən bir şəxs sonsuz neməti əldə etmək üçün sonsuza görə qısa bir anı tərk etmiş kimidir. Bir də nemətlərin keyfiyyətinə baxılsa, dünya ləzzətlərini sıxıntıyla qarışıq və bulanıq, axirət ləzzətlərini isə şəffaf görəcək. Bu baxımdan “Nağd, nisyədən daha yaxşıdır” sözü səhvdir.
Bir mömin şeytanın bu müqayisəsini qəbul etməsə, o yenə başqa bir müqayisə ilə üstünə gələcək. “Yəqin, yəni dəqiq bilinən və görünən, şübhəlidən daha yaxşıdır. Axirət şübhəlidir” deyəcək. Bu müqayisə birinci müqayisədən daha çürükdür, çünki yəqin, ancaq şəklin bənzəri olduğu zaman şübhəlidən daha yaxşı olur. Yoxsa tacirin qazanacağı şübhəlidir. Ovçunun, ovu tutması şübhəlidir. Ancaq tədbir almaq, ağlın gərəyidir. Tacir, “Əgər ticarət etməsəm ac qalaram, zərərim böyük olar. Əgər ticarət etsəm yorgunluğum, qazancıma görə azdır” deyər. Bunun kimi, əməliyyat olmasa öləcək olan xəstə, hər cür sıxıntılara qatlanaraq əməliyyat olur. Halbuki şəfaya qovuşması şübhəlidir, amma əməliyyatın izdirabı isə dəqiqdir. Buna baxmayaraq, “Əməliyyatın izdirabı, ölümə nəzərən çox azdır” deyər. Axirətdən şübhə edən ateistə demək lazımdır ki:
Səbir edəcəyin günlər azdır, ən çoxu ölümə qədərdir. Bu isə axirətə nisbətdə, sonsuza nəzərən çox qısadır, heç bir an belə deyil. Əgər şübhə etdiyin axirət, haşa, yoxdursa dünyadakı zərərin azdır. Axirət dəqiq olduğu üçün, inanmadığına görə sonsuz atəşdə qalacaqsan. Bu isə sonsuz hüsrandır. Ağlı olan sonsuz hüsrana düşməmək üçün hər cür tədbirini alar.

Sual: İnsan üçün həyat dedikdə, sadəcə dünya həyatı nəzərdə tutulur?

Cavab: Din kitablarında insan üçün həyat, dünya və axirət həyatı olmaqla iki qisimdən ibarət olaraq qeyd edilir. İnsan öldükdə, dünya həyatı bitir, axirət həyatı başlayır. Axirət həyatı da üç qisimdir. Təkrar dirilinənə qədər qəbir həyatı, sonra qiyamət həyatı və bundan sonra da Cənnət və Cəhənnəm həyatıdır. Bu üçüncü həyat isə sonsuzdur.

]]> admin Thu, 16 Nov 2023 14:15:00 +0400 Axirət gününə iman nədir? https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2077-axirt-gunun-iman-ndir.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2077-axirt-gunun-iman-ndir.html Sual: Axirət gününə iman nədir?
CAVAB
İmanın beşinci şərti, Axirət gününə imandır. Aməntüdəki "Vəl yəvmil axiri...vəl-bəasü bəadəlməvti haqqun" ifadəsi axirətə, öldükdən sonra dirilməyə iman etməyi bildirir.
Bu zamanın başlanğıcı, insanın öldüyü gündür, qiyamətin sonuna qədərdir. Son gün deyilməsi, arxasından gecə gəlmədiyi və ya dünyadan sonra gəldiyi üçündür. Hədisi-şərifdə bildirilən bu gün bildiyimiz gecə-gündüz demək deyildir. Bir vaxt, bir zaman deməkdir. Qiyamətin nə vaxt qopacağı bildirilmədi. Lakin, Peyğəmbər əfəndimiz bir çox əlamətlərini və başlanğıclarını xəbər verdi:
Həzrəti Mehdi gələcək, İsa əleyhissalam göydən enəcək, Dəccal çıxacaq. Yəcüc Məcüc adlanan kəslər hər yeri qarışdıracaq. Günəş qərbdən çıxacaq. Böyük zəlzələlər olacaq. Din bilikləri unudulacaq. Fisq, pislik çoxalacaq. Dinsiz, əxlaqsız insanlar əmir olacaq, Allahü təalanın əmrlərinə əməl etmək qadağan olacaq. Haramlar hər yerdə işlənəcək, Yəməndən bir atəş çıxacaq. Göylər və dağlar parçalanacaq. Günəş və Ay qaralacaq. Dənizlər bir-birinə qarışacaq və qaynayıb quruyacaq.


Günah işlər görən Müsəlmanlara fasiq deyilir. Fasiqlərə və bütün kafirlərə qəbirdə əzab vardır. Bütün bunlara əlbəttə inanmaq lazımdır. Ölü qəbrə qoyulanda, bilinməyən bir həyat ilə diriləcək, nemət və ya əzab görəcək.


Münkər və Nəkir adlı iki mələyin bilinməyən qorxunc insan şəklində məzara gəlib sual soruşacaqlarını hədisi-şəriflər açıq-aşkar xəbər verir. Qəbir sualı bəzi alimlərə görə bəzı əqaiddən olacaq, bəzilərinə görə isə, bütün əqaiddən olacaq. [Buna görə də uşaqlarımıza “Rəbbin kimdir? Dinin nədir? Kimin ümmətindənsən? Kitabın nədir? Qiblən haradır? Etiqadda və əməldə məzhəbin nədir?” suallarının cavablarını öyrətməliyik! Əhli-sünnət olmayanın doğru cavab verə bilməyəcəği “Təzkirəyi Qurtubi”də yazılmışdır].
Gözəl cavab verənlərin qəbri genişlənəcək, buraya Cənnətdən bir pəncərə açılacaq. Səhər-axşam Cənnətdəki yerlərini görəcəklər. Mələklər tərəfindən yaxşılıqlar olacaq, müjdələr veriləcək. Yaxşı cavab verə bilməyənə dəmir toxmaqlarla elə vurulacaq ki, bağırtısını insandan və cindən başqa hər məxluq eşidəcək. Qəbir o qədər daralacaq ki, sümüklərini bir-birinə keçirəcək kimi sıxacaq. Cəhənnəmdən bir pəncərə açılacaq. Səhər-axşam Cəhənnəmdəki yerini görüb, məzarda məhşərə qədər acı əzablar çəkəcək.
Öldükdən sonra, yenidən dirilməyə inanmaq lazımdır. Sümüklər, ətlər çürüyüb torpaq və qaz olduqdan sonra bədənlər təkrar yaradılacaq, ruhlar bədənlərinə girib, hər kəs məzardan qalxacaq. Buna görə bu zamana Qiyamət günü deyilir.

[Bitkilər havadan karbon dioksid qazını və torpaqdan su ilə duzları, yəni torpaq maddələrini alıb bunları birləşdirirlər. Beləcə, üzvi maddələri və əzamızın bünörəsini əmələ gətirirlər. Uzun illərlə davam edən bir kimya reaksiyasının katalizorlarla saniyədən az bir vaxt ərzində əmələ gəlməsi, müasir dövrdə məlum olmuşdur. Həmçinin, Allahü təala məzarda su, karbon dioksid və torpaq maddələrini birləşdirərək üzvi maddələri və canlı üzvləri bir anda yaradacaq. Belə diriləcəyimizi Müxbiri-sadiq [yəni Peyğəmbər əfəndimiz] xəbər verir. Fənn elmləri də bunun dünyada baş verdiyini göstərir].

Bütün canlılar Məhşər yerində toplanacaq. Hər insanın əməl dəftərləri uçaraq sahibinə gələcək. Bunları, yerləri, göyləri, zərrələri, ulduzları yaradan, sonsuz qüdrət sahibi olan Allahü təala edəcək. Bunların olacağını Allahü təalanın Rəsulu xəbər vermişdir. Onun söylədikləri əlbəttə doğrudur. Əlbəttə hamısı olacaqdır.

Salehlərin, yaxşıların dəftəri sağ tərəfindən, fasiqlərin, pislərin arxa və ya sol tərəfindən veriləcək. Yaxşı və pis, böyük və kiçik, gizli və açıq-aşkar olan hər şey dəftərdə yazılı olacaq. Kiramən katibin mələklərinin bilmədiyi işlər belə, əzanın xəbər verməsi ilə və ya Allahü təalanın bildirməsi ilə ifşa olacaq, hər şeydən sual və hesab olacaqdır. Məhşərdə Allahü təalanın dilədiyi hər gizli şey meydana çıxacaq. Mələklərə yerlərdə, göylərdə nələr etdiniz? Peyğəmbərlərə Allahü təalanın hökmlərini Onun qullarına necə bildirdiniz? Hər kəsdən Peyğəmbərlərə necə tabe oldunuz, sizə bildirilən vəzifələri necə yerinə yetirdiniz? Bir-biriniz arasında olan haqlara necə riayət etdiniz deyə soruşulacaq. Məhşərdə imanı olub, əməli və əxlaqı gözəl olanlara mükafat və ehsanlar olacaq, pis xasiyyətli, pozğun əməlli olanlara ağır cəzalar veriləcək.


   Allahü təala dilədiyi möminlərin böyük və kiçik bütün günahlarını fəzli ilə, ehsanı ilə əfv edəcəkdir. Şirkdən, küfürdən başqa hər günahı diləyərsə əfv edəcək, diləyərsə, ədaləti ilə kiçik günahlar üçün də əzab edəcək. Müşrik və kafir halda öləni heç vaxt əfv etməyəcəyini bildirmişdir. Kitablı və kitabsız kafirlər, yəni Muhamməd əleyhissalamın bütün insanlara Peyğəmbər olduğuna inanmayan, Onun bildirdiyi əhkamdan, yəni əmr və qadağalardan birini belə bəyənməyənlər bu halda ölsələr, əlbəttə Cəhənnəmə salınacaq, sonsuz əzab çəkəcəklər.


   Qiyamət günü əməlləri, işləri ölçmək üçün bilmədiyimiz bir Mizan, bir ölçü aləti, bir tərəzi vardır. Yer və göy bir gözünə sığacaq. Savab gözü parlaq olub, Ərşin sağında Cənnət tərəfindədir. Günah tərəfi qaranlıq olub, Ərşin solunda, Cəhənnəm tərəfindədir. Dünyada görülən işlər, sözlər, düşüncələr, baxışlar, orada şəkil alaraq, yaxşılıqlar parlaq, pisliklər qaranlıq və iyrənc görünüb, bu tərəzidə çəkiləcək. Bu tərəzi dünya tərəzilərinə bənzəməz. Ağır tərəfi yuxarı qalxar. Yüngül tərəfi aşağı enər, deyildi. Alimlərin bir qisminə görə, müxtəlif tərəzilər olacaq. Bir çoxu da, tərəzilərin neçə ədəd və necə olduqları dində açıq bildirilmədi. Bunları düşünmək lazım deyil, dedi.


   Sirat körpüsü vardır. Sirat körpüsü Allahü təalanın əmriylə Cəhənnəmin üstündə qurulacaq. Hər kəsə bu körpüdən keçmək əmr olunacaq. O gün bütün Peyğəmbərlər “Ya Rəbb! Salamatlıq ver!” deyə yalvaracaqlar. Cənnətlik olanlar körpüdən asanlıqla keçərək, Cənnətə gedəcəklər. Bunlardan bəzisi şimşək kimi, bəzisi yel kimi, bəzisi qaçan at kimi keçəcək. Sirat körpüsü qıldan incədir, qılıncdan kəskindir. Dünyada İslamiyyətə tabe olmaq da belədir. İslamiyyətə tam tabe olmağa çalışmaq Sirat körpüsündən keçmək kimidir. Burada, nəfslə mübarizənin çətinliyinə qatlananlar, orada Siratı asan və rahat keçəcəklər. İslamiyyətə tabe olmayan, nəfslərinə düşkün olanlar, Siratı çətinliklə keçəcəklər. Buna görədir ki, Allahü təala İslamiyyətin göstərdiyi doğru yola Siratı müstəqim adını verdi. Bu ad bənzərliyi də İslamiyyətin yolunda olmağın, Sirat körpüsünü keçmək kimi olduğunu göstərir. Cəhənnəmlik olanlar Siratdan keçə bilməyib, Cəhənnəmə düşəcəklər.

   Peyğəmbərimiz Muhamməd Mustafaya (sallallahü əleyhi və səlləm) məxsus olan Kövsər hovuzu vardır. Genişliyi bir aylıq yol kimidir. Suyu süddən daha bəyaz, ətri müşkdən daha gözəldir. Ətrafındakı qədəhlər ulduzlardan daha çoxdur. Bir içən Cəhənnəmdə olsa belə, bir daha susamaz.

   Şəfaət haqdır. Tövbəsiz ölən möminlərin kiçik və böyük günahlarının əfv edilməsi üçün Peyğəmbərlər, Vəlilər, Salehlər, Mələklər və Allahü təalanın izn verdiyi kəslər şəfaət edəcək və qəbul ediləcəklər. [Peyğəmbər əfəndimiz, “Ümmətimdən böyük günah işləyənlərə şəfaət edəcəyəm” buyurdu].

]]> Sual: Axirət gününə iman nədir?
CAVAB
İmanın beşinci şərti, Axirət gününə imandır. Aməntüdəki "Vəl yəvmil axiri...vəl-bəasü bəadəlməvti haqqun" ifadəsi axirətə, öldükdən sonra dirilməyə iman etməyi bildirir.
Bu zamanın başlanğıcı, insanın öldüyü gündür, qiyamətin sonuna qədərdir. Son gün deyilməsi, arxasından gecə gəlmədiyi və ya dünyadan sonra gəldiyi üçündür. Hədisi-şərifdə bildirilən bu gün bildiyimiz gecə-gündüz demək deyildir. Bir vaxt, bir zaman deməkdir. Qiyamətin nə vaxt qopacağı bildirilmədi. Lakin, Peyğəmbər əfəndimiz bir çox əlamətlərini və başlanğıclarını xəbər verdi:
Həzrəti Mehdi gələcək, İsa əleyhissalam göydən enəcək, Dəccal çıxacaq. Yəcüc Məcüc adlanan kəslər hər yeri qarışdıracaq. Günəş qərbdən çıxacaq. Böyük zəlzələlər olacaq. Din bilikləri unudulacaq. Fisq, pislik çoxalacaq. Dinsiz, əxlaqsız insanlar əmir olacaq, Allahü təalanın əmrlərinə əməl etmək qadağan olacaq. Haramlar hər yerdə işlənəcək, Yəməndən bir atəş çıxacaq. Göylər və dağlar parçalanacaq. Günəş və Ay qaralacaq. Dənizlər bir-birinə qarışacaq və qaynayıb quruyacaq.


Günah işlər görən Müsəlmanlara fasiq deyilir. Fasiqlərə və bütün kafirlərə qəbirdə əzab vardır. Bütün bunlara əlbəttə inanmaq lazımdır. Ölü qəbrə qoyulanda, bilinməyən bir həyat ilə diriləcək, nemət və ya əzab görəcək.


Münkər və Nəkir adlı iki mələyin bilinməyən qorxunc insan şəklində məzara gəlib sual soruşacaqlarını hədisi-şəriflər açıq-aşkar xəbər verir. Qəbir sualı bəzi alimlərə görə bəzı əqaiddən olacaq, bəzilərinə görə isə, bütün əqaiddən olacaq. [Buna görə də uşaqlarımıza “Rəbbin kimdir? Dinin nədir? Kimin ümmətindənsən? Kitabın nədir? Qiblən haradır? Etiqadda və əməldə məzhəbin nədir?” suallarının cavablarını öyrətməliyik! Əhli-sünnət olmayanın doğru cavab verə bilməyəcəği “Təzkirəyi Qurtubi”də yazılmışdır].
Gözəl cavab verənlərin qəbri genişlənəcək, buraya Cənnətdən bir pəncərə açılacaq. Səhər-axşam Cənnətdəki yerlərini görəcəklər. Mələklər tərəfindən yaxşılıqlar olacaq, müjdələr veriləcək. Yaxşı cavab verə bilməyənə dəmir toxmaqlarla elə vurulacaq ki, bağırtısını insandan və cindən başqa hər məxluq eşidəcək. Qəbir o qədər daralacaq ki, sümüklərini bir-birinə keçirəcək kimi sıxacaq. Cəhənnəmdən bir pəncərə açılacaq. Səhər-axşam Cəhənnəmdəki yerini görüb, məzarda məhşərə qədər acı əzablar çəkəcək.
Öldükdən sonra, yenidən dirilməyə inanmaq lazımdır. Sümüklər, ətlər çürüyüb torpaq və qaz olduqdan sonra bədənlər təkrar yaradılacaq, ruhlar bədənlərinə girib, hər kəs məzardan qalxacaq. Buna görə bu zamana Qiyamət günü deyilir.

[Bitkilər havadan karbon dioksid qazını və torpaqdan su ilə duzları, yəni torpaq maddələrini alıb bunları birləşdirirlər. Beləcə, üzvi maddələri və əzamızın bünörəsini əmələ gətirirlər. Uzun illərlə davam edən bir kimya reaksiyasının katalizorlarla saniyədən az bir vaxt ərzində əmələ gəlməsi, müasir dövrdə məlum olmuşdur. Həmçinin, Allahü təala məzarda su, karbon dioksid və torpaq maddələrini birləşdirərək üzvi maddələri və canlı üzvləri bir anda yaradacaq. Belə diriləcəyimizi Müxbiri-sadiq [yəni Peyğəmbər əfəndimiz] xəbər verir. Fənn elmləri də bunun dünyada baş verdiyini göstərir].

Bütün canlılar Məhşər yerində toplanacaq. Hər insanın əməl dəftərləri uçaraq sahibinə gələcək. Bunları, yerləri, göyləri, zərrələri, ulduzları yaradan, sonsuz qüdrət sahibi olan Allahü təala edəcək. Bunların olacağını Allahü təalanın Rəsulu xəbər vermişdir. Onun söylədikləri əlbəttə doğrudur. Əlbəttə hamısı olacaqdır.

Salehlərin, yaxşıların dəftəri sağ tərəfindən, fasiqlərin, pislərin arxa və ya sol tərəfindən veriləcək. Yaxşı və pis, böyük və kiçik, gizli və açıq-aşkar olan hər şey dəftərdə yazılı olacaq. Kiramən katibin mələklərinin bilmədiyi işlər belə, əzanın xəbər verməsi ilə və ya Allahü təalanın bildirməsi ilə ifşa olacaq, hər şeydən sual və hesab olacaqdır. Məhşərdə Allahü təalanın dilədiyi hər gizli şey meydana çıxacaq. Mələklərə yerlərdə, göylərdə nələr etdiniz? Peyğəmbərlərə Allahü təalanın hökmlərini Onun qullarına necə bildirdiniz? Hər kəsdən Peyğəmbərlərə necə tabe oldunuz, sizə bildirilən vəzifələri necə yerinə yetirdiniz? Bir-biriniz arasında olan haqlara necə riayət etdiniz deyə soruşulacaq. Məhşərdə imanı olub, əməli və əxlaqı gözəl olanlara mükafat və ehsanlar olacaq, pis xasiyyətli, pozğun əməlli olanlara ağır cəzalar veriləcək.


   Allahü təala dilədiyi möminlərin böyük və kiçik bütün günahlarını fəzli ilə, ehsanı ilə əfv edəcəkdir. Şirkdən, küfürdən başqa hər günahı diləyərsə əfv edəcək, diləyərsə, ədaləti ilə kiçik günahlar üçün də əzab edəcək. Müşrik və kafir halda öləni heç vaxt əfv etməyəcəyini bildirmişdir. Kitablı və kitabsız kafirlər, yəni Muhamməd əleyhissalamın bütün insanlara Peyğəmbər olduğuna inanmayan, Onun bildirdiyi əhkamdan, yəni əmr və qadağalardan birini belə bəyənməyənlər bu halda ölsələr, əlbəttə Cəhənnəmə salınacaq, sonsuz əzab çəkəcəklər.


   Qiyamət günü əməlləri, işləri ölçmək üçün bilmədiyimiz bir Mizan, bir ölçü aləti, bir tərəzi vardır. Yer və göy bir gözünə sığacaq. Savab gözü parlaq olub, Ərşin sağında Cənnət tərəfindədir. Günah tərəfi qaranlıq olub, Ərşin solunda, Cəhənnəm tərəfindədir. Dünyada görülən işlər, sözlər, düşüncələr, baxışlar, orada şəkil alaraq, yaxşılıqlar parlaq, pisliklər qaranlıq və iyrənc görünüb, bu tərəzidə çəkiləcək. Bu tərəzi dünya tərəzilərinə bənzəməz. Ağır tərəfi yuxarı qalxar. Yüngül tərəfi aşağı enər, deyildi. Alimlərin bir qisminə görə, müxtəlif tərəzilər olacaq. Bir çoxu da, tərəzilərin neçə ədəd və necə olduqları dində açıq bildirilmədi. Bunları düşünmək lazım deyil, dedi.


   Sirat körpüsü vardır. Sirat körpüsü Allahü təalanın əmriylə Cəhənnəmin üstündə qurulacaq. Hər kəsə bu körpüdən keçmək əmr olunacaq. O gün bütün Peyğəmbərlər “Ya Rəbb! Salamatlıq ver!” deyə yalvaracaqlar. Cənnətlik olanlar körpüdən asanlıqla keçərək, Cənnətə gedəcəklər. Bunlardan bəzisi şimşək kimi, bəzisi yel kimi, bəzisi qaçan at kimi keçəcək. Sirat körpüsü qıldan incədir, qılıncdan kəskindir. Dünyada İslamiyyətə tabe olmaq da belədir. İslamiyyətə tam tabe olmağa çalışmaq Sirat körpüsündən keçmək kimidir. Burada, nəfslə mübarizənin çətinliyinə qatlananlar, orada Siratı asan və rahat keçəcəklər. İslamiyyətə tabe olmayan, nəfslərinə düşkün olanlar, Siratı çətinliklə keçəcəklər. Buna görədir ki, Allahü təala İslamiyyətin göstərdiyi doğru yola Siratı müstəqim adını verdi. Bu ad bənzərliyi də İslamiyyətin yolunda olmağın, Sirat körpüsünü keçmək kimi olduğunu göstərir. Cəhənnəmlik olanlar Siratdan keçə bilməyib, Cəhənnəmə düşəcəklər.

   Peyğəmbərimiz Muhamməd Mustafaya (sallallahü əleyhi və səlləm) məxsus olan Kövsər hovuzu vardır. Genişliyi bir aylıq yol kimidir. Suyu süddən daha bəyaz, ətri müşkdən daha gözəldir. Ətrafındakı qədəhlər ulduzlardan daha çoxdur. Bir içən Cəhənnəmdə olsa belə, bir daha susamaz.

   Şəfaət haqdır. Tövbəsiz ölən möminlərin kiçik və böyük günahlarının əfv edilməsi üçün Peyğəmbərlər, Vəlilər, Salehlər, Mələklər və Allahü təalanın izn verdiyi kəslər şəfaət edəcək və qəbul ediləcəklər. [Peyğəmbər əfəndimiz, “Ümmətimdən böyük günah işləyənlərə şəfaət edəcəyəm” buyurdu].

]]> admin Mon, 06 Nov 2023 11:21:18 +0400 Soruşulacaq suallar https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2074-soruulacaq-suallar.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2074-soruulacaq-suallar.html Sual: Sirat körpüsündə hansı sualları soruşacaqlar?
CAVAB
Sirat körpüsü üzərində yeddi yerdə, yeddi şeydən sual olacaq.
Öncə imandan soruşacaqlar. İmanı doğru olan birinci dayanacaqdan keçəcək, doğru olmasa Cəhənnəmə düşəcək.

2-ci dayanacaqda namazdan sual olacaq. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“Namaz, Allahü təalanın xoşuna gələn bütün əməllərin ən fəzilətlisidir. Qəbirdə işıq, Sirat körpüsünü ildırım kimi keçiricidir.” [M.Cənnə]
“Qiyamətdə ən birinci namazdan soruşulacaq. Namazı düzgün olanın, digər əməlləri qəbul edilər. Namazı düzgün olmayanın, heç bir əməli qəbul edilməyəcək.” [Tabərani]
[Ona görə hər bir Müsəlman mütləq namaz qılmalıdır! Namaz dinin dirəyidir. Dirəksiz bina olmaz. Namaza əhəmiyyət verməyənlərin kafir olacağını bildirən bir çox hədisi-şərif var].

3-cü dayanacaqda zəkatdan,
4-cü dayanacaqda orucdan,
5-ci dayanacaqda həcdən,
6-cı dayanacaqda qul haqqından, ana-ata haqqından, qohum-əqrəbanı sayıb-saymamaqdan,
7-ci dayanacaqda qüsul alıb-almadığından soruşulacaq.

Hansında qüsuru varsa, o nisbətdə Cəhənnəmdə yanacaq, qüsuru olmadığı yerdən asanlıqla keçəcək. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“İnsanlar Cəhənnəm üzərindəki körpüdən keçəcəklər. Körpüdə tikanlı dəmirlər, çəngəllər və qarmaqlar vardır. İnsanları sağdan-soldan yaxalayacaq. Körpüdəki mələklər, "Allahım salamatlıq ver" deyə dua edərlər. Xalqın bir qismi körpünü şimşək kimi, bir qismi külək kimi, bir qismi qaçan at kimi, bir qismi qaçaraq, bir qismi yeriyərək, bir qismi iməkləyərək və bir qismi də sürünərək keçər. Əsl Cəhənnəmliklərə gəldikdə, bunlar nə ölər, nə də yeni bir həyata qovuşar. Günahkarlar, günahı nisbətində Cəhənnəmdə yandıqdan sonra onlara şəfaət edilməyə izn verilər.” [Buxari]

“Sirat qıldan nazik, qılıncdan kəskindir. Mələklər möminləri xilas etməyə çalışar. Cəbrayıl əleyhissalam məni belimdən tutar. Mən də, "Ya Rəbb, ümmətimə salamatlıq ver, onları xilas et" deyə dua edərəm. O gün ayağı sürüşüb düşən çox olacaq.” [Beyhəqı]
“Sərvəti ilə Allahü təalaya itaət edən və malının haqqını ödəyən kəs, Qiyamətdə Sirata çatdıqda, malı "Haydi keç, çünki sən məndə olan Allahın haqqını ödədin" deyər. Daha sonra malındakı Allah haqqını ödəməyən kəs gələr, malı, "Nə üçün məndə olan Allah haqqını ödəmədin?" deyər. O da "Heyif oldu mənə, mən nə etdim?" deyə söylənər.” [Beyhəqı]
“Cənnətə girənə qədər, Siratda göz qırpması qədər gözləməyi istəməyən Allahın dini haqqında öz şəxsi fikriylə heç bir söz söyləməsin!” [Qurtubi]
Siratı keçən möminlər iki bulağa rast gələrlər. Bu bulağın birində yuyunub, digərindən də içərlər. Beləcə, maddi və mənəvi təmizliyə qovuşduqdan sonra Cənnətin qapısına gələrlər. Mələklər Zümər surəsində bildirildiyi kimi, “Sizə salam olsun, xoş gəldiniz. Əbədi olaraq buraya girin!” deyərlər. Sonra onlara Cənnət paltarları geydirərlər. Hamısı Cənnətə girər.

Sirat körpüsü və mahiyyəti

Sual: Sirat körpüsü dedikdə, dünyada bildiyimiz dəniz, çay üzərində qurulan körpülər kimi anlamalıyıq?
Cavab: Sirat körpüsü dedikdə, bildiyimiz körpülər kimi zənn etməməliyik. Belə ki, sinif keçmək üçün imtahan körpüsündən keçilir deyirik. Hər tələbə imtahan körpüsündən keçir. Hamısı buradan keçdiyi üçün körpü deyirik. Halbuki, imtahanın körpüyə bənzəyən bir tərəfi yoxdur. İmtahan körpüsündən keçənlər olduğu kimi, keçə bilməyib, yuvarlananlar da olur. Lakin bu körpüdən dənizə yuvarlanmağa bənzəməz. İmtahan körpüsünün necə olduğunu buradan keçənlər biləcək. Sirat körpüsündən də hər kəs keçəcək, bəziləri də kəçə bilməyib Cəhənnəmə yuvarlanacaq. Lakin, bu körpü, buradan keçmək və Cəhənnəmə düşmək, dünya körpüləri kimi və imtahan körpüsü kimi deyil. Bunlara heç bənzəməz. Sirat körpüsü vardır. Möminlər bu körpüdən keçib, Cənnətə gedəcək, kafirlər isə Cəhənnəmə düşəcəklər.

]]> Sual: Sirat körpüsündə hansı sualları soruşacaqlar?
CAVAB
Sirat körpüsü üzərində yeddi yerdə, yeddi şeydən sual olacaq.
Öncə imandan soruşacaqlar. İmanı doğru olan birinci dayanacaqdan keçəcək, doğru olmasa Cəhənnəmə düşəcək.

2-ci dayanacaqda namazdan sual olacaq. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“Namaz, Allahü təalanın xoşuna gələn bütün əməllərin ən fəzilətlisidir. Qəbirdə işıq, Sirat körpüsünü ildırım kimi keçiricidir.” [M.Cənnə]
“Qiyamətdə ən birinci namazdan soruşulacaq. Namazı düzgün olanın, digər əməlləri qəbul edilər. Namazı düzgün olmayanın, heç bir əməli qəbul edilməyəcək.” [Tabərani]
[Ona görə hər bir Müsəlman mütləq namaz qılmalıdır! Namaz dinin dirəyidir. Dirəksiz bina olmaz. Namaza əhəmiyyət verməyənlərin kafir olacağını bildirən bir çox hədisi-şərif var].

3-cü dayanacaqda zəkatdan,
4-cü dayanacaqda orucdan,
5-ci dayanacaqda həcdən,
6-cı dayanacaqda qul haqqından, ana-ata haqqından, qohum-əqrəbanı sayıb-saymamaqdan,
7-ci dayanacaqda qüsul alıb-almadığından soruşulacaq.

Hansında qüsuru varsa, o nisbətdə Cəhənnəmdə yanacaq, qüsuru olmadığı yerdən asanlıqla keçəcək. Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“İnsanlar Cəhənnəm üzərindəki körpüdən keçəcəklər. Körpüdə tikanlı dəmirlər, çəngəllər və qarmaqlar vardır. İnsanları sağdan-soldan yaxalayacaq. Körpüdəki mələklər, "Allahım salamatlıq ver" deyə dua edərlər. Xalqın bir qismi körpünü şimşək kimi, bir qismi külək kimi, bir qismi qaçan at kimi, bir qismi qaçaraq, bir qismi yeriyərək, bir qismi iməkləyərək və bir qismi də sürünərək keçər. Əsl Cəhənnəmliklərə gəldikdə, bunlar nə ölər, nə də yeni bir həyata qovuşar. Günahkarlar, günahı nisbətində Cəhənnəmdə yandıqdan sonra onlara şəfaət edilməyə izn verilər.” [Buxari]

“Sirat qıldan nazik, qılıncdan kəskindir. Mələklər möminləri xilas etməyə çalışar. Cəbrayıl əleyhissalam məni belimdən tutar. Mən də, "Ya Rəbb, ümmətimə salamatlıq ver, onları xilas et" deyə dua edərəm. O gün ayağı sürüşüb düşən çox olacaq.” [Beyhəqı]
“Sərvəti ilə Allahü təalaya itaət edən və malının haqqını ödəyən kəs, Qiyamətdə Sirata çatdıqda, malı "Haydi keç, çünki sən məndə olan Allahın haqqını ödədin" deyər. Daha sonra malındakı Allah haqqını ödəməyən kəs gələr, malı, "Nə üçün məndə olan Allah haqqını ödəmədin?" deyər. O da "Heyif oldu mənə, mən nə etdim?" deyə söylənər.” [Beyhəqı]
“Cənnətə girənə qədər, Siratda göz qırpması qədər gözləməyi istəməyən Allahın dini haqqında öz şəxsi fikriylə heç bir söz söyləməsin!” [Qurtubi]
Siratı keçən möminlər iki bulağa rast gələrlər. Bu bulağın birində yuyunub, digərindən də içərlər. Beləcə, maddi və mənəvi təmizliyə qovuşduqdan sonra Cənnətin qapısına gələrlər. Mələklər Zümər surəsində bildirildiyi kimi, “Sizə salam olsun, xoş gəldiniz. Əbədi olaraq buraya girin!” deyərlər. Sonra onlara Cənnət paltarları geydirərlər. Hamısı Cənnətə girər.

Sirat körpüsü və mahiyyəti

Sual: Sirat körpüsü dedikdə, dünyada bildiyimiz dəniz, çay üzərində qurulan körpülər kimi anlamalıyıq?
Cavab: Sirat körpüsü dedikdə, bildiyimiz körpülər kimi zənn etməməliyik. Belə ki, sinif keçmək üçün imtahan körpüsündən keçilir deyirik. Hər tələbə imtahan körpüsündən keçir. Hamısı buradan keçdiyi üçün körpü deyirik. Halbuki, imtahanın körpüyə bənzəyən bir tərəfi yoxdur. İmtahan körpüsündən keçənlər olduğu kimi, keçə bilməyib, yuvarlananlar da olur. Lakin bu körpüdən dənizə yuvarlanmağa bənzəməz. İmtahan körpüsünün necə olduğunu buradan keçənlər biləcək. Sirat körpüsündən də hər kəs keçəcək, bəziləri də kəçə bilməyib Cəhənnəmə yuvarlanacaq. Lakin, bu körpü, buradan keçmək və Cəhənnəmə düşmək, dünya körpüləri kimi və imtahan körpüsü kimi deyil. Bunlara heç bənzəməz. Sirat körpüsü vardır. Möminlər bu körpüdən keçib, Cənnətə gedəcək, kafirlər isə Cəhənnəmə düşəcəklər.

]]> admin Thu, 02 Nov 2023 11:36:34 +0400 Sirat körpüsü https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2073-sirat-korpusu.html https://www.gozelislam.com/dogru-iman/imanin-sertleri/axiret-gunune-iman/2073-sirat-korpusu.html Sual: Dində, öz ağlını əsas götürən bir nəfər, “Quranda və hədisdə Sirat körpüsü deyə bir şey yoxdur. Əgər elə bir körpü varsa, Allah məni oradan keçirməsin” deyir. Sirat körpüsü yoxdurmu?
CAVAB
Ağlını dindən üstün görən Mötəzilə adlanan sapqınlar Sirat körpüsünü inkar edirlər. Əhli-sünnət alimləri Sirat körpüsünün haqq olduğunu naslarla isbat etmişlər. Qurani-kərimdə məalən, “Onları Cəhənnəm Siratına [Sirat körpüsünə] aparıb həbs edin! Çünki onlar sorğuya çəkiləcəklər” buyurulur. (Saffat 23, 24)
“Nuhbət-ül-Ləali” kitabında deyir ki: Sirat, Cəhənnəm üzərində bir körpüdür. Bir ayədə məalən, “Aranızda heç kim istisna edilməməklə mütləq Cəhənnəmdən keçəcək. Bu, Rəbbinin qatında dəqiqləşmiş bir hökmdür. Ancaq cənnətliklər yanmadan keçəcəklər, cəhənnəmliklər isə oda düşəcəklər” buyurulur. (Məryəm 71)
Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“Cəhənnəm üzərinə Sirat körpüsü qurulacaq. Buradan ümmətiylə ilk keçəcək Peyğəmbər mənəm.” [Buxari]

“Qiyamət günündə Cəhənnəmin üzərinə Sirat körpüsü qurulacaq. Bu körpüdə sürüşkən yerlər, ayaqların sürüşüb sabit durmadığı qisimlər, qapanlar, dəmirdən kələpçələr, tikanabənzər qılçıqlar vardır. İmanlı insanlar əməllərinə görə göz açıb-qapamadan ya şimşək kimi, ya sürətlə uçan bir quş kimi, ya yaxşı qaçan əsil bir at sürətiylə keçib-gedəcəklər. Beləliklə, bir Müsəlman ya heç zərər görmədən və ya yara-xora içində keçib qurtulacaq. Yaxud acınacaqlı bir şəkildə Cəhənnəm atəşinə düşəcək.” [Buxari, Müslim]

“Qiyamətdə Sirat körpüsünün başında durub, ümmətimin keçməsini gözləyəcəyəm. Allahü təala, “Dilədiyini istə, istədiklərinə şəfaət et, şəfaətin qəbul olunacaqdır” buyurur. Ümmətimə şəfaətdən sonra yalvarmağa davam edəcəyəm. Rəbbim mənə “Ümmətindən ixlasla bir dəfə “La ilahə illəllah” deyən və imanla ölən hər kəsi Cənnətə sal” buyurana qədər yerimdən qalxmaram.” [İ. Əhməd]

“Sirat körpüsünü keçmək insanın nuruna bağlıdır. Kimi göz açıb- yumana qədər, kimi şimşək kimi, kimi ulduz axması kimi, kimi qaçan at kimi Siratı keçərlər. Nuru çox az olan üzü üstə sürünər. Əlləri və ayaqları sürüşər, təkrar yapışar. Nəhayət, sürünə-sürünə qurtular.” [Tabərani]
“Sirat körpüsündən ən asan keçəcək olanınız, Əhli-beytimi və Əshabımı çox sevəninizdir.” [Deyləmi]

“Cəhənnəm atəşi, Siratdan keçən möminlərə, “Ey mömin, tez keç, sənin nurun narımı [atəşimi] söndürür” deyər.” [Tabərani]

“Necə kəslər Siratdan keçdiyini bilməyib, mələklərə deyəcəklər ki: “Sirat və Cəhənnəm hardı qaldı, biz onlardan keçdikmi?” Mələklər də belə cavab verərlər: “Siz Cəhənnəmin üstündəki Siratdan keçdiniz, lakin Cəhənnəm atəşi sizin nurunuzdan çəkilib, örtülmüşdü.” [Camius-sagir]

“Bir kimsə din qardaşının rahatlığa çıxması və ya sıxıntıdan qurtulması üçün sultana [dövlət idarəsinə] gedib çalışarsa, qiyamət günü Sirat körpüsündən, hər kəsin ayaqları sürüşdüyü vaxt Allahü təala onun sürətlə keçməsi üçün yardım edər.” [Tabərani]

“Qiyamətdə mizan və Sirat körpüsü, şəhidi narahat etməz.” [Beyhəqı]

“Sirat körpüsündən keçərkən abidə “Sən Cənnətə gir, ibadətin səbəbiylə oradakı nemətlərdən faydalan” deyilər. Alimə də, “Sən burada dur və sevdiklərinə şəfaət et! Sənin şəfaətin mütləq qəbul olacaq” deyilər.” [Deyləmi, Əbu şşeyx]

“Qiyamətdə dünyadaykən bəlaya məruz qalmış kəslər üçün divan və mizan qurulmaz, Sirat körpüsü əngəl olmaz, üzərilərinə əcirlər tökülər.” [İ. Nəccar]

“Sirat körpüsünü şimşək kimi ilk keçənlər, beş vaxt namazı camaatla qılmağa davam edənlərdir.” [Tabərani]


“Mənə gətirilən salavat Sirat körpüsü üzərində sizə nur olacaq.” [Darə Kutni]

“Qiyamətdə Sirat körpüsü üzərində möminlərin əlamətləri, “Rəbbim, bizə salamat ver” demələri olacaq.” [Tirmizi]

“Namaz, Sirat körpüsü üzərində nurdur.” [Darə Kutni]

“Sirat körpüsü, Cəhənnəmin üzərində, Cənnətə gedən yoldur.” [Xatib]

“Ümmətimdən biri Sirat körpüsündə sürünərək və iməkləyərək yol alarkən, mənə gətirdiyi salavatlar onu əlindən tutaraq ayağa qaldırar. Beləcə Siratı keçər.” [Tabərani]

“Qurbanlarınız yaxşı olsun, ətli olsun. Onlar Sirat körpüsündə miniklərinizdir.” [Deyləmi]

“Cənnətə girənə qədər, Sirat körpüsündə göz qırpması qədər gözləməyi istəməyən, Allahın dini haqqında, şəxsi fikriylə heç bir söz danışmasın!” [Kurtubi]

“Bir idarəçi Müsəlmanların işini üzərinə aldığı halda, aralarında ədaləti təsis edə bilməsə, Cəhənnəmin üzərinə qurulan Sirat körpüsündə durdurular. Sirat, onun bütün orqanları yerindən çıxana qədər silkələnər.” [İbni Asakir]

“Allahü təala qullarına hər gün beş dəfə namaz qılmağı fərz etdi. Müsəlman gözəl dəstəmaz alıb, namazını doğru qılarsa, qiyamət günü üzü on dördüncü gündəki ay kimi parlayar və Sirat körpüsünü şimşək kimi keçər.” [Haqq Sözün Vesikaları]

“Heç bir bidət əhli Siratdan keçə bilməyəcək, Cəhənnəmə düşəcək.” [İbni Asakir]

Peyğəmbər əfəndimizin ümmətindən olan bəzi insanlar məzardan qalxdıqda birbaşa Cənnətə gedərlər. Mələklər onlara deyərlər ki:
- Hesab gördünüzmü?
- Xeyr, biz hesab filan görmədik.
- Sirat körpüsünü keçdinizmi?
- Xeyr, Sirat filan görmədik.
- Cəhənnəmi gördünüzmü?
- Xeyr, Cəhənnəmi də görmədik.
- Siz nə əməl işlədiniz ki, belə hesab görmədən, Siratı keçmədən birbaşa Cənnətə gəldiniz?
- Biz iki xislətimiz sayəsində bu nemətə qovuşduq. Allahdan utanardıq, tək başına olanda belə günah işləməzdik. Bir də Allahın verdiyi az ruziyə razı olardıq.
- Bu nemətlər sizin haqqınızdır. (İbni Hibban)

İmam Rabbani həzrətləri “Məktubat” kitabında buyurur ki:
Cəhənnəm üzərindəki Sirat körpüsündən keçən yaxşılar, keçib Cənnətə gedəcək, Cəhənnəmliklər Cəhənnəmə düşəcəklər. (3/17)
Körpü deyildikdə, bilinən körpülər zənn edilməməlidir! “Sinif keçmək üçün imtahan körpüsündən keçilir” deyirik. Halbuki, imtahanın körpüyə bənzər tərəfi yoxdur. Sirat körpüsü də, bildiyimiz körpülərə və ya imtahan körpüsünə heç bənzəməz. (Səadəti-Əbədiyyə)
Hədis-şərifdə də bildirildiyi kimi, bidət əhli Sirat körpüsündən keçə bilməz. Bu qədər sübutu inkar edən, əlbəttə Siratdan keçə bilməz. “İnkar edən, məhrum qalar” sözü məşhurdur.

]]> Sual: Dində, öz ağlını əsas götürən bir nəfər, “Quranda və hədisdə Sirat körpüsü deyə bir şey yoxdur. Əgər elə bir körpü varsa, Allah məni oradan keçirməsin” deyir. Sirat körpüsü yoxdurmu?
CAVAB
Ağlını dindən üstün görən Mötəzilə adlanan sapqınlar Sirat körpüsünü inkar edirlər. Əhli-sünnət alimləri Sirat körpüsünün haqq olduğunu naslarla isbat etmişlər. Qurani-kərimdə məalən, “Onları Cəhənnəm Siratına [Sirat körpüsünə] aparıb həbs edin! Çünki onlar sorğuya çəkiləcəklər” buyurulur. (Saffat 23, 24)
“Nuhbət-ül-Ləali” kitabında deyir ki: Sirat, Cəhənnəm üzərində bir körpüdür. Bir ayədə məalən, “Aranızda heç kim istisna edilməməklə mütləq Cəhənnəmdən keçəcək. Bu, Rəbbinin qatında dəqiqləşmiş bir hökmdür. Ancaq cənnətliklər yanmadan keçəcəklər, cəhənnəmliklər isə oda düşəcəklər” buyurulur. (Məryəm 71)
Hədisi-şəriflərdə buyuruldu ki:
“Cəhənnəm üzərinə Sirat körpüsü qurulacaq. Buradan ümmətiylə ilk keçəcək Peyğəmbər mənəm.” [Buxari]

“Qiyamət günündə Cəhənnəmin üzərinə Sirat körpüsü qurulacaq. Bu körpüdə sürüşkən yerlər, ayaqların sürüşüb sabit durmadığı qisimlər, qapanlar, dəmirdən kələpçələr, tikanabənzər qılçıqlar vardır. İmanlı insanlar əməllərinə görə göz açıb-qapamadan ya şimşək kimi, ya sürətlə uçan bir quş kimi, ya yaxşı qaçan əsil bir at sürətiylə keçib-gedəcəklər. Beləliklə, bir Müsəlman ya heç zərər görmədən və ya yara-xora içində keçib qurtulacaq. Yaxud acınacaqlı bir şəkildə Cəhənnəm atəşinə düşəcək.” [Buxari, Müslim]

“Qiyamətdə Sirat körpüsünün başında durub, ümmətimin keçməsini gözləyəcəyəm. Allahü təala, “Dilədiyini istə, istədiklərinə şəfaət et, şəfaətin qəbul olunacaqdır” buyurur. Ümmətimə şəfaətdən sonra yalvarmağa davam edəcəyəm. Rəbbim mənə “Ümmətindən ixlasla bir dəfə “La ilahə illəllah” deyən və imanla ölən hər kəsi Cənnətə sal” buyurana qədər yerimdən qalxmaram.” [İ. Əhməd]

“Sirat körpüsünü keçmək insanın nuruna bağlıdır. Kimi göz açıb- yumana qədər, kimi şimşək kimi, kimi ulduz axması kimi, kimi qaçan at kimi Siratı keçərlər. Nuru çox az olan üzü üstə sürünər. Əlləri və ayaqları sürüşər, təkrar yapışar. Nəhayət, sürünə-sürünə qurtular.” [Tabərani]
“Sirat körpüsündən ən asan keçəcək olanınız, Əhli-beytimi və Əshabımı çox sevəninizdir.” [Deyləmi]

“Cəhənnəm atəşi, Siratdan keçən möminlərə, “Ey mömin, tez keç, sənin nurun narımı [atəşimi] söndürür” deyər.” [Tabərani]

“Necə kəslər Siratdan keçdiyini bilməyib, mələklərə deyəcəklər ki: “Sirat və Cəhənnəm hardı qaldı, biz onlardan keçdikmi?” Mələklər də belə cavab verərlər: “Siz Cəhənnəmin üstündəki Siratdan keçdiniz, lakin Cəhənnəm atəşi sizin nurunuzdan çəkilib, örtülmüşdü.” [Camius-sagir]

“Bir kimsə din qardaşının rahatlığa çıxması və ya sıxıntıdan qurtulması üçün sultana [dövlət idarəsinə] gedib çalışarsa, qiyamət günü Sirat körpüsündən, hər kəsin ayaqları sürüşdüyü vaxt Allahü təala onun sürətlə keçməsi üçün yardım edər.” [Tabərani]

“Qiyamətdə mizan və Sirat körpüsü, şəhidi narahat etməz.” [Beyhəqı]

“Sirat körpüsündən keçərkən abidə “Sən Cənnətə gir, ibadətin səbəbiylə oradakı nemətlərdən faydalan” deyilər. Alimə də, “Sən burada dur və sevdiklərinə şəfaət et! Sənin şəfaətin mütləq qəbul olacaq” deyilər.” [Deyləmi, Əbu şşeyx]

“Qiyamətdə dünyadaykən bəlaya məruz qalmış kəslər üçün divan və mizan qurulmaz, Sirat körpüsü əngəl olmaz, üzərilərinə əcirlər tökülər.” [İ. Nəccar]

“Sirat körpüsünü şimşək kimi ilk keçənlər, beş vaxt namazı camaatla qılmağa davam edənlərdir.” [Tabərani]


“Mənə gətirilən salavat Sirat körpüsü üzərində sizə nur olacaq.” [Darə Kutni]

“Qiyamətdə Sirat körpüsü üzərində möminlərin əlamətləri, “Rəbbim, bizə salamat ver” demələri olacaq.” [Tirmizi]

“Namaz, Sirat körpüsü üzərində nurdur.” [Darə Kutni]

“Sirat körpüsü, Cəhənnəmin üzərində, Cənnətə gedən yoldur.” [Xatib]

“Ümmətimdən biri Sirat körpüsündə sürünərək və iməkləyərək yol alarkən, mənə gətirdiyi salavatlar onu əlindən tutaraq ayağa qaldırar. Beləcə Siratı keçər.” [Tabərani]

“Qurbanlarınız yaxşı olsun, ətli olsun. Onlar Sirat körpüsündə miniklərinizdir.” [Deyləmi]

“Cənnətə girənə qədər, Sirat körpüsündə göz qırpması qədər gözləməyi istəməyən, Allahın dini haqqında, şəxsi fikriylə heç bir söz danışmasın!” [Kurtubi]

“Bir idarəçi Müsəlmanların işini üzərinə aldığı halda, aralarında ədaləti təsis edə bilməsə, Cəhənnəmin üzərinə qurulan Sirat körpüsündə durdurular. Sirat, onun bütün orqanları yerindən çıxana qədər silkələnər.” [İbni Asakir]

“Allahü təala qullarına hər gün beş dəfə namaz qılmağı fərz etdi. Müsəlman gözəl dəstəmaz alıb, namazını doğru qılarsa, qiyamət günü üzü on dördüncü gündəki ay kimi parlayar və Sirat körpüsünü şimşək kimi keçər.” [Haqq Sözün Vesikaları]

“Heç bir bidət əhli Siratdan keçə bilməyəcək, Cəhənnəmə düşəcək.” [İbni Asakir]

Peyğəmbər əfəndimizin ümmətindən olan bəzi insanlar məzardan qalxdıqda birbaşa Cənnətə gedərlər. Mələklər onlara deyərlər ki:
- Hesab gördünüzmü?
- Xeyr, biz hesab filan görmədik.
- Sirat körpüsünü keçdinizmi?
- Xeyr, Sirat filan görmədik.
- Cəhənnəmi gördünüzmü?
- Xeyr, Cəhənnəmi də görmədik.
- Siz nə əməl işlədiniz ki, belə hesab görmədən, Siratı keçmədən birbaşa Cənnətə gəldiniz?
- Biz iki xislətimiz sayəsində bu nemətə qovuşduq. Allahdan utanardıq, tək başına olanda belə günah işləməzdik. Bir də Allahın verdiyi az ruziyə razı olardıq.
- Bu nemətlər sizin haqqınızdır. (İbni Hibban)

İmam Rabbani həzrətləri “Məktubat” kitabında buyurur ki:
Cəhənnəm üzərindəki Sirat körpüsündən keçən yaxşılar, keçib Cənnətə gedəcək, Cəhənnəmliklər Cəhənnəmə düşəcəklər. (3/17)
Körpü deyildikdə, bilinən körpülər zənn edilməməlidir! “Sinif keçmək üçün imtahan körpüsündən keçilir” deyirik. Halbuki, imtahanın körpüyə bənzər tərəfi yoxdur. Sirat körpüsü də, bildiyimiz körpülərə və ya imtahan körpüsünə heç bənzəməz. (Səadəti-Əbədiyyə)
Hədis-şərifdə də bildirildiyi kimi, bidət əhli Sirat körpüsündən keçə bilməz. Bu qədər sübutu inkar edən, əlbəttə Siratdan keçə bilməz. “İnkar edən, məhrum qalar” sözü məşhurdur.

]]> admin Mon, 30 Oct 2023 14:07:57 +0400